Armenian Women

in search of Herstory

Archive for the category “IWD”

Siranush – Սիրանուշ (1857-1932)

Image

The Actress

Siranush (Merobe Kantarjian) was born in Constantinople, where she started her career as an actress in 1873 then moved later to the caucasus to continue performing in different towns; Tbilisi, Yerevan and Baku mainly.

“The “breeches” trend (actresses playing men’s roles) infiltrated the Armenian Theatre when the actress Siranush (1857-1932) played the role of Hamlet in 1902. She played European and Armenian roles, as well as other Shakespearean roles, but her portrayals of Hamlet were a recurring part of her repertoire throughout her thirty-year reign on the Armenian stage. Her career on the Armenian stage lasted longer than that of any other Armenian actress.” – A Brief History of Armenian Theatre By Dr. Anne T. Vardanian

Alice Navasargian in her book; Armenian Women of the Stage, mentions that Siranush became an acting legend after she performed the role of Ophelia in Hamlet and created her own school of theater.

Photo: RIA Novosti, by M.Amaliyan

—————————————————————

Սիրանուշ  դերասանուհի

Սիրանուշը (Մերոբե Կատարջյան) ծնվել է Կոստանտդնուպոլսում, որտեղ և սկսել է դերասանուհու կարիերան1873 թ-ին : Այնուհետև տեղափոխվել է Կովկաս՝ շարունակելու ներկայացումներ տալ տարբեր քաղաքներում, հիմնականում՝ Թիֆլիսում, Երևանում, Բաքվում:

««Բրիջներ» միտումը (դերասանուհիներ, ովքեր տղամարդկանց դերեր են խաղում) ներծծվեց հայկական թատրոն , երբ Սիրանուշը  (1857-1932) խաղաց Համլետի դերը 1902-ին: Նա խաղաց եվրոպացի և հայ կերպարների դերեր, ինչպես նաև այլ Շեքսպիրյան դերեր, սակայն Համլետի կերպարավորումը հայկական բեմում երեսուն տարվա նրա խաղացանկի լավագույն կերպարավորումն է: Նրա կարիերան հայկական բեմում տևեց ավելի երկար, քան որևէ այլ դերասանուհու»,-  հայկական թատրոնի հակիրճ պատմություն Անի Վարդանյանի կողմից:

Ալիս Նավասարդյանը «Հայ կինը բեմի վրա» գրքում նշել էր, որ Սիրանուշը կենդանի լեգենդ էր դարձել «Համլետ»-ում Օֆելյայի դերը խաղալուց և սեփական դպրոցը հիմնելուց հետո:

 

Srpuhi Dussap (Vahanian) – Սրբուհի Տյուսաբ (Վահանյան) (1840-1901)

Image

“I despise injustice and prejudice. Indignantly I see the chains with which women are so enslaved that neither their words, nor their actions, nor their slightest movements are natural or true. Can truth survive, burdened by such a yoke? The pitiful condition of women has always distressed me. These sad victims of society are ashamed to be loving lest they reveal that they have hearts; ashamed to utter the word “injustice” lest it reveal that they have rights to declare; ashamed to explore religious and social corruption lest it demonstrate that they possess conscience and reason. They are even ashamed to reveal their deepest selves, to declare: “This is who I am, I am also to be reckoned with…” Heads bent, they live from hand to mouth, passing from the world, without presence; the more unobtrusive the path, the more it is commended.” –  Srpuhi Dussap (excerpt from the preface of the book Mayda, 1883 – translated by Elise Antreassian)

Կը կրկնեմ՝ անիրավության և նախապաշարմանց թշնամին եմ․ հետևապես սրտմտելով կը տեսնեմ այն շղթաները որով կանացի սեռը կաշկանդված է․ այնպես որ կնոջ ո՛չ խոսքը, ո՛չ գործը և ո՛չ շարժումը բնական է կամ ճշմարիտ․ և միթե լուծի ներքև ճշմարտությունը կրնա՞ ապրիլ երբեք։ Կնոջ ցավալի վիճակը խորհրդածությանցս առարկա եղած է միշտ․ զի կինն ընկերության ողորմելի զոհն է։ Կ՚ամաչե նա սիրելու՝ այսինքն սիրտ մ՚ունենալը խոստովանելու․ կ՚ամաչե արդարության բառը հնչելու՝ այսինքն իրավունք մ՚ունենալը հայտարարելու․ կ՚ամաչե կրոնից և օրինաց զեղծմունքը հայտնելու՝ այսինքն խիղճ և բանականություն ունենալը ապացուցանելու․ վերջապես կ՚ամաչե յուր բարոյական հանգամանքն ամբողջապես ի հանդես հանելու․ «Ե՛ս եմ, ե՛ս ևս ի հաշիվ կրնամ մտնել» ըսելու։ Ուստի գլխիկոր, ափ ի բերան կապրի, կանցնի աշխարհես անձայն և անշշուկ, և ո՛րչափ աննշմարելի ըլլա ընթացքն՝ ա՛յնչափ գովելի է։

more of Dussap’s work online (in Armenian), here.

The First Armenian Feminist Novelist

She was born in Constantinople in a wealthy family.The young Dussap, being educated in Western European institutions, showed little interest in the Armenian language. However, after being tutored by revered Armenian poet Mkrtich Beshiktashlian, Dussap began to show a deep affection for the language as well as her heritage.

She was very much concerned about the situation of the female peasantry of the Ottoman Empire, attacking the traditional patriarchal structures behind their ignorance and male oppression. She further noted that even in the more cultured and cosmopolitan Constantinople, women “were still deprived of their freedom and dominated by men.” Dussap was certain that their society would not be able to advance and progress without the emancipation of women. For these liberal ideas, she faced resentment from some of prominent Armenian intellectuals, such as Krikor Zohrab.

Through her three novels, she raised the issue of women’s emancipation, the right to work and choose one’s own destiny regardless of the gender. With her literary work and speeches, she influenced a whole new generation of women writers in the Armenian society.

Here is a short reflection on her life and work by Eddie Arnavoudian:

Serpouhi Dussap (1840-1901) ‘championed the cause of Armenian women in the 19th century’ at a time when ‘peasant women in the provinces’ suffered ‘ignorance’, ‘poverty’ and ‘male oppression’ and lived a ‘life rooted in superstitions and prejudices.’ Even in the more prosperous and cultured Constantinople women ‘were still deprived of their freedom and dominated by men.’ Dussap wrote her three novels ‘Mayda’, ‘Siranoush’ and ‘Araxia’ to expound her views on the rights of women to challenge the prevailing oppression of Armenian women.

Despite being scorned by such eminent figures as Krikor Zohrab, Azadouhi Kalaidjian reveals Dussap to be a formidable intellectual, capable of thought more profound than many of her detractors. She grasped well that no concept of human equality could, without self-contradiction, tolerate continued discrimination against women.

One of the characters in Mayda proclaims: ‘What kind of equality is it that places half of humanity at the feet of males? What kind of liberty is it that deprives women of the ability to protest, to act and to initiate?’

Dussap was a rigorous and passionate critic of laws and institutions that legitimized the oppression of ‘half of humanity’ or acted to the detriment of humanity at large. ‘The law places a cord around a woman’s neck and tightens or loosens it at will’ while religion and faith ‘instead of becoming the hope of a desperate humanity has become a vicious instrument in the hands of so many clergymen, to pursue their personal gain.’

“Srpuhi Dussap was a trendsetter. She was a feminist, a visionary and the first Armenian woman to publish a novel (1883). Her work greatly influenced the women who followed in her wake; Sibyl and Yesayian sought guidance and inspiration from her.” – Hermig Yogurtian

Sources:

An Armenian 'Suffragette' Serpouhi Dussap: A militant for women's equality, 2000
by Azadouhi Kalaidjian
http://groong.usc.edu/tcc/tcc-20040209.html
http://groong.usc.edu/tcc/tcc-20000416.html
--------------------------------------------------------

Հայ առաջին ֆեմինիստ վիպասանը

Նա ծնվել էր Կոնստանդնուպոլսում, հարուստ ընտանիքում: Երիտասարդ Տյուսաբը, ով կրթվել էր Արևմտյան Եվրոպայի ուսումնական հաստատություններում, մեծ հետաքրքրություն չէր ցուցաբերում հայոց լեզվի նկատմամբ: Սակայն  հայոց մեծ բանաստեղծ Մկրտիչ Պեշիկթաշյանի դասավանդումից հետո, Տյուսաբը իր հետաքրքրոթյունն ուղղեց  ոչ միայն հայոց լեզվին, այլև իր ազգությանը:

Նա շատ մտահոգված էր Օսմանյան կայսրության գավառական կանանց կեցությամբ՝ բարձրաձայնելով տգիտության և տղամարդկանց  ճնշման հետևում թաքնված ավանդական հայրիշխանական կառույցների դեմ: Ավելի ուշ նա նկատեց, որ անգամ մշակութային և կոսմոպոլիտ Պոլսում կանայք «դեռևս զրկված են ազատությունից և իշխվում են տղամարդկանց կողմից»: Տյուսաբը վստահ էր, որ առանց կանանց ազատագրման իրենց հասրակությունն ի վիճակի չէր լինի զարգանալ և առաջընթաց ունենալ: Այսպիսի ազատական գաղափարների պատճառով նա արժանացավ որոշ հայ անվանի մտավորականների հակակրանքին, որոնցից  էր Գրիգոր Զոհրաբը:

Իր երեք վեպերի միջոցով նա բարձրաձայնեց կանանց ազատագրության, ընտրելու իրավունքի և սեփական ճակատագիրը՝ անկախ սեռից տնօրինելու իրավունքի մասին հարցը: Իր գրական աշխատանքների և ելույթների միջոցով նա ազդեցություն ունեցավ հայ հասարակության  կին գրողների  ամբողջ  նոր սերնդի վրա:

Ահա նրա կյանքի և գործունեության մի կարճ արտացոլում՝ արված Էդդի  Արնավուդյանի կողմից:

Սրբուհի Տյուսաբը (1840-1901) բարձրաձայնեց հայ կանանց խնդրի մասին 19-րդ դարում այն ժամանակ, երբ գյուղացի կանայք արվարձաքններում տառապում էին անտեղյակության, աղքատության,  տղամարդկանց ճնշման պաճտառով և ապրում էին սնահատությամբ ողողված կյանքով:  Անգամ ավելի բարգավաճող և մշակութային Կոստանդնուպոլում կանայք դեռևս հեռացված էին ազատությունից և ղեկավարվում էին տղամարդկանց կողմից:  Տյուսաբը գրեց «Մայդա», «Սիրանուշ» և «Արաքսյա» խորագրերը կրող վեպեր՝ տարածելու կնոջ իրավունքերի մասին հասկացությունը՝  հաղթահարելու կանանց հանդեպ գերակշռող ճնշումները:

Չնայած ծաղրանքի ենթարկվելուն այնպիսի անվանի գործիչների կողմից, ինչպեսին  Գրիգոր Զոհրաբն էր՝ Ազատուհի Կալադջյանը բնորոշեց  նրան որպես մտավոր կին, որն ունակ է շատ ավելի խորը մտածելու, քան նրան զրպարտողները: Նա լավ էր հասկանում, որ մարդու իրավունքների ոչ մի  հասկացություն, առանց ինքնակառավարման հասկացության, չի կարող հանդարտեցնել շարունակվող կանանց նկատմամբ խտրկանությունը:

«Մայդա»ի կերպարներից մեկը հայտարարում է. «Ի՞նչ հավասրություն,որն իջեցնում է մարդկության կեսը տղամարդկանց ոտքերի առջև; Ի՞նչ ազատություն, որը զրկում է կանանց  բողոքարկելու, գործելու և նախաձեռնելու հնարավորությունից »:

Տյուսաբը այն օրենքների և հաստատությունների  խստապահանջ ու կրքոտ քննադատ էր, որոնք լեգիտիմացրել էին «մարդկության կեսի»  ճնշումը կամ գործում էին մարդկությանը ի վնաս:  «Օրենքը լար է փաթաթել կանանց  պարանոցին և ամրացնում կամ թուլացնում է այն իր կամոք, մինչդեռ կրոնն ու հավատքը  հուսահատ մարդկությանը  հույս ու ապավեն դառնալու փոխարեն դարձան արատավոր գործիք բազմաթիվ հոգեվորականների ձեռքում՝  սեփական շահերին հասնելու համար»:

«Սրբուհի Տյուսաբը նորաձևության թելադրողն էր: Նա ֆեմինիստ էր և առաջին հայ կինը, ով վեպ տպագրեց  (1883): Նրա ստեղծագործությունը մեծ ազդեցություն ունեցավ կանանց վրա, ովքեր հետևեցին իրենց: Սիբիլն ու Եսայանը ուղղություն և ներշնչանք ստացան նրանից»:

Հերմիգ Յոգուրտյան

Queen Erato – Էրատո թագուհի (c. 3 BC-8 AD)

Image

The last member on the throne of the Artaxiad Dynasty, she was the daughter of Armenian King Tigranes III and half-sister/wife of King Tigranes IV. In the centuries before Christianity, incestuous marriages were common in Hellenistic courts in order to preserve the purity of the royal blood. She was the only Armenian sovereign to ascend to the throne three times. Erato reigned along with her brother Tigranes IV from 8 to 5 BC, 2 BC to 2 and later with Tigranes V, 6 to 11 for almost 34 years. She was known to be a strong and ruled with vigilance.

Sources: http://www.guide2womenleaders.com/womeninpower/Womeninpower00000.htm

Kurkjian V., A history of Armenia, 2008

Shushanik Kurghinian – Շուշանիկ Կուրղինյան (1876–1927)

Image

Armenia’s pioneer socialist feminist poet, Kurghinian was born in Gyumri, in 1876. She became politically active at seventeen and after graduating from the Progymnasium, left for Russia in order to continue her education. Instead, she immersed herself into the revolutionary underground in Rostov and partook in various proletarian actions. Her first book The Ringing of Dawn was published in 1907, which contained rare socialist feminist poetry and was highly criticized among the leading literary groups in Armenia. Kurghinian returned to her homeland in 1921 and continued her struggle for the betterment of social conditions for the unprivileged. She died in 1927.

I PITY YOU

I pity you, dull-witted women,
for chasing after rouge and beauty aids,
wasting away your time without a goal,
with faces adorned for lewd sale.

For using any possible means to
always please and gratify men,
day and night obsessing only
how to set traps of jealousy.

For robbing those who love you
of their last penny earned in pain,
at times of distress, callous and low
like owls you hoot, playing the victim.

For having a subtle instinct of marketing,
selling yourselves for the highest price,
bickering endlessly over style, appearance,
a circus show of fashion rivalry.

I pity you, vain captives, whose
thoughts are lost in folds of velvet
for having minds that are utterly vacant,
for having hearts that are tainted with deceit.

S. Kurghinian, 1907
translated by Shushan Avagyan

Sources: I want to live: Poems of Shushanik Kurghinian, translated by S. Avagyan, AIWA, 2005

Queen Zabel – Զաբել թագուհի (1219-1252)

Image

Daughter of King Levon of Cilicia, Zabel was proclaimed the successor to the throne and Queen of Cilicia. She was just a young child when her father died. She first married the Duke of Antioch but he was arrested and executed for not adopting the Armenian Church and fleeing the country with her. Then she was married off to her guardian’s son, Hetum against her will. As this was imposed on her, she refused for years to have any contact with her new husband. Years later, Hetum’s dedication, courage and good will made her change her mind and she agreed to rule the country by his side.

A responsible queen and a dedicated mother, Zabel was very involved in leading the country and played an important role in the development of education and literature. She was the protector of the fine arts and a devoted supporter of theater. At the age of 25 she sponsored the building of a hospital where she used to volunteer in person.

Zabel successfully governed the country together with her husband Hetum and the coins minted during that period bear the effigies of both.

Sources: Vahan Kurkjian, A History of Armenia, 1958

Armenians of Cilicia

painting: Vardges Surenyants, Queen Zabel’s return to the throne, 1909

Arshakuhi Teodik – Արշակուհի Թեոդիկ (1875-1922)

Image

Public figure, pedagogue and translator, Arshakuhi Teodik (born Chezvechian) was very active in the social and literary life of Constantinople’s Armenian community where she was born. She studied in London and Paris and contributed to different collective works, among them Lusinian’s French-Armenian illustrated Dictionary. Together with her husband, she was known for funding and publishing the Armenian Almanac.

Her surroundings described her as a very dedicated woman and a true social activist; from creating the league of women in Constantinople to helping the victims of the massacres of 1909, and organizing schools and orphanages, she never spared a moment of her life to engage in the social and political activism of her time.

With very scarce resources, she found a way to visit Armenian political prisoners after the massacres in Adana and gather important testimonies and evidences of torture she witnessed there in a documentary book entitled “A month in Cilicia”(1910).

Sources: Anahit Harutyunyan, Yereveli Tiknants Tar, 2005

Photo: Wikipedia

Diana Abgar – Դիանա Աբգար (1859-1937)

diana abgar

Diana Abgar was born in Rangoon, Burma of Armenian parents from Persia (Iran) and grew up in India. Her real name is Anahit Aghabek (Aghabekyan). In 1889 she married a Hong Kong merchant Mickael Abgar and moved to Japan where she started her literature career. After the death of her husband in 1906, she went to Yokohama with her children. In 1919 she was appointed consul general of the Republic of Armenia in Japan and became the first female ambassador in the east to occupy a diplomatic position. Abgar wrote books, editorials and appeals for her country in several languages and during the Armenian genocide, she helped a number of Armenian refugees, who through Siberia and Japan were moving to the USA. In Vladivostok about 500 Armenians were gathered, most of them moved to the USA with Diana Abgar’s help.

Sources:

Diana Der-Hovanessian, The Other Voice, 2005

http://www.orientica.net/index.php?title=Diana_Abgar

Welcome!

On the occasion of the International Day of Women, the Women’s Resource Center is launching this blog as part of the one month campaign in Armenia. The initiative is entitled “30 Women, 30 Days” and a team of dedicated women will post and share information on the forgotten faces of Armenian women in history.  Each day, starting on march 8th, we will post the photo and a short info on an outstanding woman who played an important role in the Armenian society, culture, politics, science and all other fields.

Join us in celebrating the power of women in Armenia and around the world!

Share, discuss, talk, voice, shout,  post, empower!

Post Navigation