Armenian Women

in search of Herstory

Archive for the category “armenian writer”

Armen Ohanian (1887-1976)


Dancer, Writer and Actress

Armen Ohanian was born in Shamakha to an upper class Armenian family. Her real name was Sophia Pirboudaghian. A devastating earthquake caused her family to move to Baku, where she attended a Russian school. She graduated in 1905, the same year the anti-Armenian pogroms, which she witnessed, caused the death of her father. She was hurriedly married to an Armenian Iranian doctor, Haik Ohanian, but the marriage did not go well and ended within a year. She kept her married name but changed her first name to Armenuhi (later Armen) when she began her acting career at the Armenian Dramatic Theatre of Baku in 1907. She later moved to Moscow and studied plastic arts at the Nelidova School, while performing her first dances at the Maly Theatre.

She lived in different places where her love of art and performance took her; Baku, Tbilisi, Iran, Paris and finally settled in Mexico with her second husband.

While in Iran, She founded the Union of Iranian Theater-lovers in Tehran just before the Revolution and in 1910 she organized a musical and literary gala in cooperation with the Iranian Women Benevolent Association; for the first time, Iranian women were able to play on the stage. In Iran, she also perfected her skills in Oriental dances and afterwards toured Egypt and the Ottoman Empire to perform in various places. She was also invited to Europe, where she became famous for her exotic dances. She created her own choreographies based on Armenian and Iranian music, inspired by the “free dance” movement. She continued her performances in many European cities, as well as United States and Mexico. The press followed her everywhere covering her events. Writers like Ghil, Claude Anet and others talked a lot about her.

Once in Paris, she started writing. One of her first literary works was the Dancer of Shamakha, published in 1918 in French and prefaced by Anatole France.

Eventually, she founded a school of dance in Mexico city in 1936. She was also very engaged politically and and active member of the Mexican Communist Party.  In 1946 she published Happy Armenia, a book on Soviet Armenia in Spanish, which marked a renewal of interest in her Armenian ancestry. Among her literary output, however, her work of choice was a poem, “My Dream as an Exile,” written in Armenian and published in 1953 in Paris.

Ohanian made a comeback in the Mexican dance scene in 1948 and appeared on the stage in Paris in 1949 and 1953, when she was well into her sixties. During a second visit to the Soviet Union in 1958 with her husband, they traveled briefly to Yerevan, Armenia, where she offered part of her private files to the Museum of Literature and Arts. After returning to Mexico, she continued to write, translate, and publish until 1969, when she came out with a first volume of memoirs in Spanish.

Source :  Artsvi Bakhchinyan, The Dancer of Shamakha, Yerevan, 2007


Anita Conti (1899-1997)


Explorer and photographer and the first French female oceanographer

Anita Caracotchian – Conti  was born on May 17, 1899 in Ermont in Seine-et-Oise to a wealthy Armenian family. She spent her childhood being educated at home by different tutors and travelling with her family. She gradually developed a passion for books and the sea.

After moving to Paris, she concentrated on writing poems and the art of book binding. Her work got the attention of  celebrities and she won different awards and prizes for her creativity in London, Paris, New York and Brussels.

In 1927 she married a diplomat, Marcel Conti and started traveling around the world, exploring the seas, documenting and reporting what she saw and experimented. Spending time on the fishing boats for days and even months on certain occasions gave her a deeper understanding of the problematic faced by the fishermen. In between the two world war, she developed the technique of fishing maps apart from the already used navigational charts. For two years, from one vessel to another, she observed the French fishermen along the coast and Saharan Africa discovering fish species unknown in France. She published many scientific reports on the negative effects of industrial fishing and the different problems related to fishing practices.

From 1943 and approximately for 10 years, she studied in the Mauritian islands, Senegal, Guinea and Ivory Coast, the nature of the seabed, different fish species and their nutritional values in regards of protein deficiency for the local populations.
Gradually, she developed better preservation techniques, fishing methods and installed artificial dens for further studies. She  even founded an experimental fishery for sharks. She became more and more conscientious of the misuse of natural resources by the fishing industry and the major waste that could be prevented.

In 1971 she published L’Ocean, Les Betes et L’Homme, to denounce the disaster that men create and its effects on the oceans. Through many conferences and forums and for the rest of her life, she advocated for the betterment of the marine world.

You can go to her website, here.

Seza (1903-1973)

Writer, Journalist, Women’s Rights

Her real name was Siran Zarifian and she was born in Constantinople.  There she attended the American College for girls until early 1920s when she left for Beirut, Lebanon.  She pursued her studies at Columbia University and obtained an M.A. in Journalism and Literature. She returned to Beirut after completing her studies and launched her well-known periodical, Yeridasart Hayuhin – Young Armenian Woman –  (1932-34 / 1946-1968)

“Yeridasart Hayuhi made an especially important contribution as a proponent of women’s rights, education and empowerment” – Zeitlian (2000)

You can find her books and copies of the journal at the Derian Library/Haykazyan University in Lebanon.

You can read online some of her short stories here.

Arlene Avakian (1939- )


Feminist Scholar, Women’s Studies Director

She helped found the University of Massachusetts Women’s Studies Program and what is now known as the Women, Gender, Sexuality Studies.  Avakian is the author of Lion Woman’s Legacy: An Armenian American Memoir (1992); editor of Through the Kitchen Window: Women Writers Explore the Intimate Meanings of Food and Cooking (1997); and co-editor of African American Women and the Vote 1837-1965 (1997), in addition to numerous articles. She taught courses on autobiography, activism, and the social construction of whiteness and women. She is also a political activist both on an off campus, working for social justice. She retired recently after 35 years of teaching and directing the Program.


To read her recent work, From Betty Crocker to Feminist Food Studies you can go here.

You can also access here , some of her online papers and articles.

Hayganush Mark (1883-1966)


feminist Writer, Editor, Journalist

She was born in Constantinople in 1883 and attended the Yesayan school. She worked as a teacher. In 1907 she married the publisher Vahan Toshigian and was in charge of editing the women’s page in the her husband’s periodical, Arshaluys. She edited a women’s periodical, Dzaghig, from 1905-1907  and founded her own feminist periodical, Hay Gin (Armenian women)  in 1919. In her articles she often raised the women’s rights issues in Constantinople and the Armenian community and cooperated with other female writers to raise awareness on the situation of women living in rural areas.

“Hayganoush Mark was a prominent Armenian feminist journalist who managed to uninterruptedly continue a woman’s journal, Hay Gin, from 1919 to 1933 in Bolis/Istanbul” –Lerna Ekmecioglu

She also published later in her life in 1954, an autobiographical book on her work and a reprint of some of the most important articles in Hay Gin.

Zabel Asadour – Զաբել Ասատուր (1863-1934) – Sybil


Feminist activist, poet, writer, educator and philanthropist

Zabel Khanjian, later Zabel Asadour, was born on July 23, 1863 in Scutari, a suburb of Constantinople, and educated in local French and Armenian schools. In 1879 when she was 16 years old, she joined with eight school friends to form the National Armenian Women’s Union which helped to establish girls’ schools and orphanages in the Armenian provinces. She became a well-known teacher and proponent of education, publishing with her husband, Hrand Asadour, a series of highly acclaimed Armenian language and literature textbooks. She also wrote journalism, fiction, and poetry under various pen-names including “Sybil,” “Anahit,” and “Miss Alice.” Her publications included novels such as True Feminism and A Girl’s Heart; a short story collection, Women’s Souls; and a volume of poetry, Reflections. The composition dates of her plays are uncertain. She died on June 19, 1934. Four years later, Hairenik Press in Boston published the Armenian version of her play The Bride, a lively comedy about a bride from the country who moves into her husband’s comfortable home in the big city but refuses to accept the traditional posture of submission to her mother-in-law’s authority.


“Her prose concentrated on love, marriage and the difficulties women faced while entering the public sphere”,- Victoria Rowe

“…the literary career and social activities of Sibyl  combined writing with activism aimed at improving the schooling of Armenian women”,- V.Rowe

You can read the english translation of her play, The Bride  here.


Zabel Boyajian – Զապել Պոյաճեան (1872- 1957)


Poet, painter and playwright

Born in 1872 at Diarbekir (one of the ancient Armenian capitals, Tigranakerd), her father was the British Vice-Consul in Diarbekir. Her mother was an Englishwoman, a kinswoman to the poet Samuel Rogers (1763-1855). After loosing her father during the massacres of mid 1890s in Ottoman Turkey, Zabelle was sent to Cyprus  by a relief committee to help organize  an industrial home for Armenian widows and orphans and nurse the wounded and sick. She continued her education in London, and there she settled till the end of her flamboyant life as a creative and performing artist. She studied at Slade School of Fine Art and had her individual art exhibitions in London in 1910 and 1912 and in Germany in 1920 and later in Egypt, Italy and Belgium.

Her first novel Esther, was published in 1901.

She collected, translated and assembled  – partly in collaboration with Alice S. Blackwell – a voluminous album of a book titled Armenian Legends and Poems, published in 1916.

She wrote numerous articles and was a valiant campaigner for the Armenian cause. Most of her literary volumes and plays included her own illustrations. She was fluent in Armenian,  English, Itallan, Greek, Turkish,  French, Russian,  and German

She had extensive correspondence with the great Armenian literary figures of the time, particularly with Arshak Tchobanian and Avedik Issahakian.

Her painting-portrait of Raffi is now at the Tcharents Museum of Literature & Arts.

Sources: Zoryan Institute, Prof. Khachatur Pilikian


Բանաստեղծուհի, նկարչուհի և դրամատուրգ

Ծնվել է 1872 թ-ին՝ Դիարբեքիրում (հայկական հնագույն մայրաքաղաքներից մեկը՝ Տիգրանակերտ): Նրա հայրը Դիարբեքիրի բրիտանական փոխհյուպատոսն էր: Մայրը անգլիացի էր՝ Սամուել Ռոջերսի ազգականը (1763-1855): 1890-ական թվականներին  Օսմանյան Թուրքիայի  ջարդերում հորը կորցնելուց հետո Զաբելը փոխօգնության կոմիտեի կողմից ուղարկվեց Կիպրոս՝ օգնելու կազմակերպել արդյունաբերության տուն հայ այրիների , որբերի  համար և բժշկելու հիվանդներին և վիրավորներին: Նա շարունակեց կրթությունը Լոնդոնում, որտեղ անց կացրեց իր վառ կյանքը որպես ստեղծարար դերասանուհի: Զաբելը ուսանեց «Սլեյդ» արվեստի դպրոցում և իր անհատական ցուցահանդեն ունեցավ Լոնդոնում 1910 և  1912թթ–ին, 1920-ին՝ Գերմանիայում, այնուհետև Եգիպտոսում, Իտալիայում, Բելգիայում:

Նրա «Esther » խորագիրը կրող առաջին վեպը տպագրվեց 1901 թվականին:

Զաբելը հավաքագրեց ու թարգմանեց «Հայկական առասպելներ ու լեգենդներ»  խորագիրը կրող գրքերի ժողովածու՝ մասամբ Ալիս Ս. Բլեքուելլի հետ համատեղ, որը տպագրվեց 1916 թվականին:

Զաբել Բոյաջյանը գրել է բազմաթիվ հոդվածներ և  եղել  Հայկական հարցի անվեհեր ջատագովներից մեկը: Նրա ստեղծագորխության աշխատանքները հաճախ ներառել են նրա իսկ  նկարազարդումները:  Նա սահուն տիրապետում էր հայերեն, ռուսերեն , հունարեն, անգլերեն, իտալերեն, ֆրանսերեն, թուրքերեն, գերմաներեն լեզուներին:

Զաբելը լայնածավալ նամակագրական կապի մեջ էր ժամանկի անվանի հայ մեծանունների հետ, մասնավորապես՝ Արշակ Չոբանյանի, Ավետիք Իսահակյանի:

Նրա ՝ Րաֆֆու դիմանկարը հիմա գտնվում է Չարենցի անվան Գրականության և արվեստի թանգարանում:

Աղբյուրները: Զորյան համալսարան, պրոֆ. Խաչատուր Փիլիկյան


Srpuhi Dussap (Vahanian) – Սրբուհի Տյուսաբ (Վահանյան) (1840-1901)


“I despise injustice and prejudice. Indignantly I see the chains with which women are so enslaved that neither their words, nor their actions, nor their slightest movements are natural or true. Can truth survive, burdened by such a yoke? The pitiful condition of women has always distressed me. These sad victims of society are ashamed to be loving lest they reveal that they have hearts; ashamed to utter the word “injustice” lest it reveal that they have rights to declare; ashamed to explore religious and social corruption lest it demonstrate that they possess conscience and reason. They are even ashamed to reveal their deepest selves, to declare: “This is who I am, I am also to be reckoned with…” Heads bent, they live from hand to mouth, passing from the world, without presence; the more unobtrusive the path, the more it is commended.” –  Srpuhi Dussap (excerpt from the preface of the book Mayda, 1883 – translated by Elise Antreassian)

Կը կրկնեմ՝ անիրավության և նախապաշարմանց թշնամին եմ․ հետևապես սրտմտելով կը տեսնեմ այն շղթաները որով կանացի սեռը կաշկանդված է․ այնպես որ կնոջ ո՛չ խոսքը, ո՛չ գործը և ո՛չ շարժումը բնական է կամ ճշմարիտ․ և միթե լուծի ներքև ճշմարտությունը կրնա՞ ապրիլ երբեք։ Կնոջ ցավալի վիճակը խորհրդածությանցս առարկա եղած է միշտ․ զի կինն ընկերության ողորմելի զոհն է։ Կ՚ամաչե նա սիրելու՝ այսինքն սիրտ մ՚ունենալը խոստովանելու․ կ՚ամաչե արդարության բառը հնչելու՝ այսինքն իրավունք մ՚ունենալը հայտարարելու․ կ՚ամաչե կրոնից և օրինաց զեղծմունքը հայտնելու՝ այսինքն խիղճ և բանականություն ունենալը ապացուցանելու․ վերջապես կ՚ամաչե յուր բարոյական հանգամանքն ամբողջապես ի հանդես հանելու․ «Ե՛ս եմ, ե՛ս ևս ի հաշիվ կրնամ մտնել» ըսելու։ Ուստի գլխիկոր, ափ ի բերան կապրի, կանցնի աշխարհես անձայն և անշշուկ, և ո՛րչափ աննշմարելի ըլլա ընթացքն՝ ա՛յնչափ գովելի է։

more of Dussap’s work online (in Armenian), here.

The First Armenian Feminist Novelist

She was born in Constantinople in a wealthy family.The young Dussap, being educated in Western European institutions, showed little interest in the Armenian language. However, after being tutored by revered Armenian poet Mkrtich Beshiktashlian, Dussap began to show a deep affection for the language as well as her heritage.

She was very much concerned about the situation of the female peasantry of the Ottoman Empire, attacking the traditional patriarchal structures behind their ignorance and male oppression. She further noted that even in the more cultured and cosmopolitan Constantinople, women “were still deprived of their freedom and dominated by men.” Dussap was certain that their society would not be able to advance and progress without the emancipation of women. For these liberal ideas, she faced resentment from some of prominent Armenian intellectuals, such as Krikor Zohrab.

Through her three novels, she raised the issue of women’s emancipation, the right to work and choose one’s own destiny regardless of the gender. With her literary work and speeches, she influenced a whole new generation of women writers in the Armenian society.

Here is a short reflection on her life and work by Eddie Arnavoudian:

Serpouhi Dussap (1840-1901) ‘championed the cause of Armenian women in the 19th century’ at a time when ‘peasant women in the provinces’ suffered ‘ignorance’, ‘poverty’ and ‘male oppression’ and lived a ‘life rooted in superstitions and prejudices.’ Even in the more prosperous and cultured Constantinople women ‘were still deprived of their freedom and dominated by men.’ Dussap wrote her three novels ‘Mayda’, ‘Siranoush’ and ‘Araxia’ to expound her views on the rights of women to challenge the prevailing oppression of Armenian women.

Despite being scorned by such eminent figures as Krikor Zohrab, Azadouhi Kalaidjian reveals Dussap to be a formidable intellectual, capable of thought more profound than many of her detractors. She grasped well that no concept of human equality could, without self-contradiction, tolerate continued discrimination against women.

One of the characters in Mayda proclaims: ‘What kind of equality is it that places half of humanity at the feet of males? What kind of liberty is it that deprives women of the ability to protest, to act and to initiate?’

Dussap was a rigorous and passionate critic of laws and institutions that legitimized the oppression of ‘half of humanity’ or acted to the detriment of humanity at large. ‘The law places a cord around a woman’s neck and tightens or loosens it at will’ while religion and faith ‘instead of becoming the hope of a desperate humanity has become a vicious instrument in the hands of so many clergymen, to pursue their personal gain.’

“Srpuhi Dussap was a trendsetter. She was a feminist, a visionary and the first Armenian woman to publish a novel (1883). Her work greatly influenced the women who followed in her wake; Sibyl and Yesayian sought guidance and inspiration from her.” – Hermig Yogurtian


An Armenian 'Suffragette' Serpouhi Dussap: A militant for women's equality, 2000
by Azadouhi Kalaidjian

Հայ առաջին ֆեմինիստ վիպասանը

Նա ծնվել էր Կոնստանդնուպոլսում, հարուստ ընտանիքում: Երիտասարդ Տյուսաբը, ով կրթվել էր Արևմտյան Եվրոպայի ուսումնական հաստատություններում, մեծ հետաքրքրություն չէր ցուցաբերում հայոց լեզվի նկատմամբ: Սակայն  հայոց մեծ բանաստեղծ Մկրտիչ Պեշիկթաշյանի դասավանդումից հետո, Տյուսաբը իր հետաքրքրոթյունն ուղղեց  ոչ միայն հայոց լեզվին, այլև իր ազգությանը:

Նա շատ մտահոգված էր Օսմանյան կայսրության գավառական կանանց կեցությամբ՝ բարձրաձայնելով տգիտության և տղամարդկանց  ճնշման հետևում թաքնված ավանդական հայրիշխանական կառույցների դեմ: Ավելի ուշ նա նկատեց, որ անգամ մշակութային և կոսմոպոլիտ Պոլսում կանայք «դեռևս զրկված են ազատությունից և իշխվում են տղամարդկանց կողմից»: Տյուսաբը վստահ էր, որ առանց կանանց ազատագրման իրենց հասրակությունն ի վիճակի չէր լինի զարգանալ և առաջընթաց ունենալ: Այսպիսի ազատական գաղափարների պատճառով նա արժանացավ որոշ հայ անվանի մտավորականների հակակրանքին, որոնցից  էր Գրիգոր Զոհրաբը:

Իր երեք վեպերի միջոցով նա բարձրաձայնեց կանանց ազատագրության, ընտրելու իրավունքի և սեփական ճակատագիրը՝ անկախ սեռից տնօրինելու իրավունքի մասին հարցը: Իր գրական աշխատանքների և ելույթների միջոցով նա ազդեցություն ունեցավ հայ հասարակության  կին գրողների  ամբողջ  նոր սերնդի վրա:

Ահա նրա կյանքի և գործունեության մի կարճ արտացոլում՝ արված Էդդի  Արնավուդյանի կողմից:

Սրբուհի Տյուսաբը (1840-1901) բարձրաձայնեց հայ կանանց խնդրի մասին 19-րդ դարում այն ժամանակ, երբ գյուղացի կանայք արվարձաքններում տառապում էին անտեղյակության, աղքատության,  տղամարդկանց ճնշման պաճտառով և ապրում էին սնահատությամբ ողողված կյանքով:  Անգամ ավելի բարգավաճող և մշակութային Կոստանդնուպոլում կանայք դեռևս հեռացված էին ազատությունից և ղեկավարվում էին տղամարդկանց կողմից:  Տյուսաբը գրեց «Մայդա», «Սիրանուշ» և «Արաքսյա» խորագրերը կրող վեպեր՝ տարածելու կնոջ իրավունքերի մասին հասկացությունը՝  հաղթահարելու կանանց հանդեպ գերակշռող ճնշումները:

Չնայած ծաղրանքի ենթարկվելուն այնպիսի անվանի գործիչների կողմից, ինչպեսին  Գրիգոր Զոհրաբն էր՝ Ազատուհի Կալադջյանը բնորոշեց  նրան որպես մտավոր կին, որն ունակ է շատ ավելի խորը մտածելու, քան նրան զրպարտողները: Նա լավ էր հասկանում, որ մարդու իրավունքների ոչ մի  հասկացություն, առանց ինքնակառավարման հասկացության, չի կարող հանդարտեցնել շարունակվող կանանց նկատմամբ խտրկանությունը:

«Մայդա»ի կերպարներից մեկը հայտարարում է. «Ի՞նչ հավասրություն,որն իջեցնում է մարդկության կեսը տղամարդկանց ոտքերի առջև; Ի՞նչ ազատություն, որը զրկում է կանանց  բողոքարկելու, գործելու և նախաձեռնելու հնարավորությունից »:

Տյուսաբը այն օրենքների և հաստատությունների  խստապահանջ ու կրքոտ քննադատ էր, որոնք լեգիտիմացրել էին «մարդկության կեսի»  ճնշումը կամ գործում էին մարդկությանը ի վնաս:  «Օրենքը լար է փաթաթել կանանց  պարանոցին և ամրացնում կամ թուլացնում է այն իր կամոք, մինչդեռ կրոնն ու հավատքը  հուսահատ մարդկությանը  հույս ու ապավեն դառնալու փոխարեն դարձան արատավոր գործիք բազմաթիվ հոգեվորականների ձեռքում՝  սեփական շահերին հասնելու համար»:

«Սրբուհի Տյուսաբը նորաձևության թելադրողն էր: Նա ֆեմինիստ էր և առաջին հայ կինը, ով վեպ տպագրեց  (1883): Նրա ստեղծագործությունը մեծ ազդեցություն ունեցավ կանանց վրա, ովքեր հետևեցին իրենց: Սիբիլն ու Եսայանը ուղղություն և ներշնչանք ստացան նրանից»:

Հերմիգ Յոգուրտյան

Post Navigation